Avrupa Uzay Ajansı'nın (ESA) emektar yörünge aracı Mars Express, Kızıl Gezegen'in güney yarımküresinde her yıl toz sezonunda ortaya çıkan ve astronomların ilgisini çeken Arsia Mons Uzatılmış Bulutu (AMEC) üzerinde çığır açıcı bir keşfe imza attı. 20 kilometre yükseklikteki devasa Arsia Mons volkanının rüzgar altı yamacında her bahar ve yaz sabahı rutin olarak beliren bu devasa su buzu bulutu, kısa süre içinde 1800 kilometreye kadar uzanabiliyor ve ardından hızla buharlaşıp kayboluyor. İlk kez 2018 yılında Mars Express tarafından detaylıca görüntülenen ve yeryüzündeki dağların oluşturduğu 'orografik bulutlara' benzetilen bu yapı, bilim insanlarını uzun süredir düşündürüyordu çünkü mevcut simülasyonlar bu bulutun devasa boyutlarını ve dinamiklerini tam olarak taklit edemiyordu.
Paris'teki LMD/CNRS/Sorbonne Université'den Jorge Hernández-Bernal liderliğindeki araştırma ekibi, bulutun doğasını çözmek için bilgisayar modellerine ders kitaplarında yer alan ancak doğada gerçekleştiği daha önce hiç görülmemiş teorik bir fiziği dahil etmek zorunda kaldı. Dünya'daki veya diğer gezegenlerdeki bulutlar genellikle 'heterojen nükleasyon' adı verilen bir süreçle oluşur. Bu süreçte su buharının yoğunlaşabilmesi için atmosferde tuz, polen, kurum veya toz gibi mikroskobik parçacıkların bulunması ve suyun bu yüzeylere tutunması gerekir. Ancak Mars'ın ince atmosferindeki bu dev bulutun oluşumu için hiçbir yabancı parçacığa ihtiyaç duyulmadığı anlaşıldı.
Carl Sagan Seti: Kozmos & Tanrının Kapısını Çalan Bilim (2 Kitap)
"Evrenin neresindeyiz ve nereye gidiyoruz?" Çağımızın en büyük astrofizik başyapıtı Kozmos ve bilimin sınırlarını sorgulayan 2'li özel koleksiyon seti.
Araştırmacıların 'homojen nükleasyon' olarak adlandırdığı bu süreçte, su buharı herhangi bir ara aşama olmaksızın doğrudan buz kristallerine dönüşüyor. Bu durum, bir odanın ortasında hiçbir yüzeye temas etmeden ansızın su damlacıklarının belirmesine benzer şekilde, bir gezegen atmosferinde ilk kez doğrudan gözlemlenmiş oluyor. Bu sıra dışı olayın gerçekleşmesi için Dünya'daki günlük yaşamın normal nem seviyelerinin 100 bin kat üzerinde aşırı bağıl nem koşulları gerekiyor. Daha önce Dünya ve Venüs'ün üst atmosferlerinde de gerçekleşebileceği öngörülen bu durum, ilk kez Mars'ta somut bir şekilde kanıtlanmış oldu.
Bu nadir sürecin arkasındaki mekanizma ise Mars'ın coğrafyası ile ince atmosferinin kusursuz birleşiminden kaynaklanıyor. Arsia Mons volkanının devasa kütlesini aşan rüzgarlar, nemli hava kütlelerini sadece birkaç dakika içinde birkaç kilometre yukarı taşıyan güçlü dalgalar tetikliyor. Bu ani yükseliş, sıcaklığın on dakikada 30 derece birden düşmesine ve bağıl nemin fırlamasına yol açarak su buharının anında donmasını ve AMEC bulutunu oluşturmasını sağlıyor. Mars Express'in Görsel İzleme Kamerası (VMC), Yüksek Çözünürlüklü Stereo Kamera (HRSC) ve OMEGA cihazlarından gelen veriler sayesinde bilim insanları, bu kısa ömürlü ve dinamik olayı sabah saatlerinde kesintisiz bir şekilde takip ederek modellemeleri doğrulama fırsatı buldu.
