İlk olarak 2007 yılında keşfedilen Hızlı Radyo Patlamaları (FRB), uzayın derinliklerinden gelen, milisaniyeler uzunluğunda ancak inanılmaz derecede güçlü radyo dalgası parlamalarıdır. Çoğunlukla sadece bir kez gözlemlenip bir daha tekrarlanmamaları, kökenlerini saptırmayı astrofizikçiler için son derece zorlu bir bulmaca haline getirmiştir. MeerKAT teleskobundaki MeerTRAP projesi kapsamında 4 Mart 2024'te tespit edilen ve FRB 20240304B olarak adlandırılan yeni patlama, radyo verilerine göre şimdiye kadar görülen en uzak örneklerden biri olma potansiyeli taşıyordu. Ancak bu devasa mesafeyi kesinleştirmek ve patlamanın kaynağını bulmak için yer teleskoplarının çözünürlüğü yetersiz kaldı; bu noktada devreye NASA/ESA/CSA ortak yapımı James Webb Uzay Teleskobu (JWST) girdi.
Webb’in NIRCam (Yakın Kızılötesi Kamera) ve NIRSpec (Yakın Kızılötesi Spektrograf) enstrümanlarını kullanan Sidney Üniversitesi'nden Manisha Caleb liderliğindeki uluslararası ekip, gizemli patlamanın ev sahibi galaksisini tespit etmeyi başardı. Spektroskopi yöntemi (ışığın dalga boylarını analiz ederek cisimlerin kimyasal bileşimini, sıcaklığını ve uzaklığını ölçme tekniği) sayesinde galaksinin kızılyılkası (redshift) 2.148 olarak ölçüldü. Bu değer, evrenin Büyük Patlama'dan sonraki henüz 3 milyar yıllık bebeklik dönemine, yani yıldız oluşumunun zirve yaptığı 'kozmik öğle' evresine denk gelmektedir. Yapılan bu hassas ölçümler, FRB'lerin doğasına dair onlarca yıldır süren teorik tartışmalara yeni bir yön verdi.
Carl Sagan Seti: Kozmos & Tanrının Kapısını Çalan Bilim (2 Kitap)
"Evrenin neresindeyiz ve nereye gidiyoruz?" Çağımızın en büyük astrofizik başyapıtı Kozmos ve bilimin sınırlarını sorgulayan 2'li özel koleksiyon seti.
Elde edilen veriler, bilim dünyasında büyük bir şaşkınlık yarattı. Beklentilerin aksine, FRB 20240304B'nin ev sahibi galaksisi, benzer patlamaların genellikle gözlemlendiği devasa ve yaşlı galaksilerden bin kat daha küçük, aktif olarak yıldız üreten cüce bir galaksi çıktı. Manchester Üniversitesi'nden ortak yazar Ben Stappers, bu durumun beklentilerle tamamen çeliştiğini vurguladı. Evrendeki FRB kökenleri üzerine öne sürülen iki ana teoriden ilki, patlamaların iki nötron yıldızının birleşmesinden kaynaklandığını savunur. Ancak bu yörüngesel birleşme süreci milyarlarca yıl sürdüğü için, birleşme teorisi yaşlı ve evrimleşmiş yıldız popülasyonlarına sahip galaksilere işaret eder. İkinci teori ise patlamaların, dev bir yıldızın süpernova patlaması sonucu oluşan ve 'magnetar' adı verilen son derece güçlü manyetik alana sahip genç nötron yıldızlarından (yıldız depremleri gibi mekanizmalarla) kaynaklandığını öngörür.
FRB 20240304B'nin çok genç ve küçük bir cüce galakside yer alması, yıldız oluşumu ile FRB üretimi arasında neredeyse hiçbir zaman gecikmesi olmadığını gösteriyor. Bu da patlamanın nötron yıldızı birleşmelerinden ziyade, ömrünün çok başında olan genç magnetarlardan kaynaklandığı hipotezini güçlendiriyor. Sydney Üniversitesi'nden Manisha Caleb, yaptıkları çalışmanın bu patlamanın bir birleşme sonucu olma ihtimalini neredeyse tamamen ortadan kaldırdığını belirtiyor. Bu keşif, Webb teleskobunun evrenin en karanlık ve uzak köşelerindeki zayıf sinyalleri yakalama ve evrenin ilk evrimsel mekanizmalarını çözme konusundaki benzersiz gücünü bir kez daha gözler önüne seriyor.
