19 Ekim 2016 tarihinde Mars yörüngesine yerleşen Avrupa Uzay Ajansı'na (ESA) ait ExoMars Trace Gas Orbiter (TGO), Kızıl Gezegen'in etrafındaki on yıllık bilimsel yolculuğunu kutluyor. Darmstadt'taki Avrupa Uzay Operasyonları Merkezi (ESOC) ekiplerinin gerilim dolu manevralarla başlattığı bu serüven, başlangıçtaki beklentilerin fersah fersah ötesine geçerek gezegenbilim tarihindeki en verimli yörünge görevlerinden birine dönüştü. Görevin ilk günlerinde Schiaparelli İniş Modülü'nün yazılım hatası nedeniyle yüzeye çakılması talihsiz bir kayıp olsa da, bu süreçten elde edilen mühendislik verileri gelecekteki Rosalind Franklin gezgini misyonunun temelini oluşturdu ve uzay araştırmalarında başarısızlıkların nasıl birer öğrenme aracına dönüştüğünün somut bir kanıtı oldu.
TGO'nun ana bilimsel misyonu, Mars atmosferinde çok düşük konsantrasyonlarda bulunan ve 'eser gazlar' (trace gases) olarak adlandırılan bileşenleri benzeri görülmemiş bir hassasiyetle incelemek üzere tasarlanmıştı. Yaklaşık 400 kilometre yükseklikteki yörüngesinden atmosferi tarayan araç, astrobiyoloji dünyasını uzun süredir meşgul eden 'metan ikilemi'nin çözülmesinde kilit rol oynadı. Yeryüzündeki veya önceki bazı ölçümlerde olası bir biyolojik imza (biosignature) olarak görülen metan gazının TGO tarafından bugüne kadar tespit edilememesi, bilim insanlarını Mars'taki metan dinamiklerini ve gazın yüzey altından atmosfere salınım mekanizmalarını yeniden sorgulamaya itti. Bununla birlikte TGO, Mars atmosferinde ilk kez hidrojen klorür tespit ederek gezegenin karmaşık jeolojik ve atmosferik süreçlerine ışık tuttu ve su kaybı modellerini hassaslaştırdı.
Carl Sagan Seti: Kozmos & Tanrının Kapısını Çalan Bilim (2 Kitap)
"Evrenin neresindeyiz ve nereye gidiyoruz?" Çağımızın en büyük astrofizik başyapıtı Kozmos ve bilimin sınırlarını sorgulayan 2'li özel koleksiyon seti.
Sadece bir atmosfer laboratuvarı olmakla kalmayan TGO, aynı zamanda Kızıl Gezegen'in telekomünikasyon omurgası haline geldi. Yüzeydeki keşif araçları ve sabit istasyonlar ile Dünya arasındaki veri transferini sağlayan en kritik röle istasyonlarından biri olarak görev yapan uzay aracı, operasyonel esnekliği sayesinde asıl tasarım ömrünün çok ötesinde işlevsellik kazandı. Örneğin, Güneş kavuşumu (solar conjunction) dönemlerinde Dünya ile iletişim kesildiğinde yüzey verilerini kendi hafızasında güvenle depolayıp uygun anlarda merkeze aktarabilme yeteneği, mühendislik ekibinin sahadaki tecrübeyle sistemi nasıl optimize ettiğinin açık bir göstergesidir. Ayrıca renkli görüntüleme sistemleriyle Mars yüzeyinin yüzde 10'undan fazlasını haritalandıran araç, gelecekteki insanlı misyonlar için potansiyel su buzu rezervlerini ve radyasyon seviyelerini de titizlikle haritalandırmaktadır.
On yıllık operasyon süreci boyunca TGO'nun başarısı, uzay ajanslarının karmaşık projelerde adaptasyon kabiliyetinin ne denli hayati olduğunu bir kez daha kanıtladı. Aerofrenleme (aerobraking) gibi tehlikeli ve sabır gerektiren manevralarla yörüngesini kusursuz bir şekilde şekillendiren uçuş kontrol ekipleri, uzay araştırmalarının sadece son teknoloji donanımlardan değil, aynı zamanda kriz anlarında sergilenen mühendislik esnekliğinden ibaret olduğunu gösterdi. Rosalind Franklin misyonuna hazırlanan ESA, TGO'nun sağladığı rehberlik ve altyapı sayesinde Kızıl Gezegen'in geçmişindeki yaşanabilirlik sırlarını çözmeye her zamankinden daha yakın duruyor.
