Daha önce Jüpiter'in uydusu Europa'nın kalın buz kabuğunun altındaki okyanusu incelemiş ve astrobiyologların neden bu kadar heyecanlı olduğunu konuşmuştuk. Ancak astrobiyologları heyecanlandırmaktan öte, kelimenin tam anlamıyla şoke eden bir başka uydu daha var: Satürn'ün etrafında dönen, çapı sadece 500 kilometre olan (neredeyse İngiltere büyüklüğünde) minik ve bembeyaz bir buz küresi; Enceladus. Güneş'ten yaklaşık 1.5 milyar kilometre uzakta, dondurucu bir karanlığın içinde dönen bu minik uydunun ölü ve donmuş bir kaya parçası olması gerekiyordu. Ancak NASA'nın efsanevi Cassini uzay aracı 2005 yılında Enceladus'a yaklaştığında, bilim dünyasını ayağa kaldıran o inanılmaz manzarayı fotoğrafladı: Uydunun güney kutbundaki devasa buz çatlaklarından ("Kaplan Çizgileri" olarak bilinir), uzay boşluğuna saniyede yüzlerce litre sıvı su fışkırıyordu! Bu patlamalara "Kriyovolkan" (Buz Volkanı) diyoruz. Satürn'ün devasa kütleçekimi Enceladus'u sürekli esnetip sıkarak (gelgit ısınması) iç çekirdeğini sıcak tutar. Oluşan muazzam basınç, okyanus suyunu buz kabuğundaki çatlaklardan saniyede 400 metre gibi korkunç bir hızla uzaya fırlatır. İşin en nefes kesici kısmı ise şudur: Europa'nın okyanusunu incelemek için kilometrelerce kalınlıktaki buzu delmek zorundayız, ki bu günümüz teknolojisiyle neredeyse imkansızdır. Ancak Enceladus, okyanusunu zaten bedavaya uzaya fışkırtıyor! Cassini uzay aracı bu gayzerlerden geçen suları analiz etti ve sonuçlar inanılmazdı: Fışkıran buzul suyunun içinde sadece tuz değil; metan, amonyak, karmaşık organik moleküller (yaşamın temel yapı taşları) ve nano-silika parçacıkları bulundu. Yani Enceladus'un karanlık yeraltı okyanusunda; sıvı su var, organik madde var ve okyanus tabanını ısıtan volkanik bir enerji kaynağı var. Yaşamın filizlenmesi için gereken "kutsal üçlünün" tamamı şu an orada, o minik buz küresinin kalbinde duruyor.
Enceladus: Uzaydan Yaşayan Bir Okyanusun Kapısı
Daha önce Jüpiter'in uydusu Europa'nın kalın buz kabuğunun altındaki okyanusu incelemiş ve astrobiyologların neden bu kadar heyecanlı olduğunu konuşmuştuk. Ancak astrobiyologları heyecanlandırmaktan öte, kelimenin tam anlamıyla şoke eden bir başka uydu daha var: Satürn'ün etrafında dönen, çapı sadece 500 kilometre olan (neredeyse İngiltere büyüklüğünde) minik ve bembeyaz bir buz küresi; Enceladus.
Güneş'ten yaklaşık 1.5 milyar kilometre uzakta, dondurucu bir karanlığın içinde dönen bu minik uydunun ölü ve donmuş bir kaya parçası olması gerekiyordu. Ancak NASA'nın efsanevi Cassini uzay aracı 2005 yılında Enceladus'a yaklaştığında, bilim dünyasını ayağa kaldıran o inanılmaz manzarayı fotoğrafladı: Uydunun güney kutbundaki devasa buz çatlaklarından ("Kaplan Çizgileri" olarak bilinir), uzay boşluğuna saniyede yüzlerce litre sıvı su fışkırıyordu!
Kriyovolkanlar: Magma Yerine Su Püskürten Dağlar
Dünya'daki volkanlar yeraltındaki erimiş kayaları (magmayı) yüzeye püskürtür. Güneş sisteminin soğuk dış sınırlarında ise volkanizma çok daha farklı çalışır. Enceladus'taki bu patlamalara "Kriyovolkan" (Buz Volkanı) diyoruz. Satürn'ün devasa kütleçekimi Enceladus'u sürekli esnetip sıkarak (gelgit ısınması) iç çekirdeğini sıcak tutar. Bu ısı, uydunun buz kabuğunun altındaki devasa okyanusu kaynatır. Oluşan muazzam basınç, okyanus suyunu buz kabuğundaki çatlaklardan saniyede 400 metre gibi korkunç bir hızla uzaya fırlatır.
Bu fışkıran suyun bir kısmı, Satürn'ün etrafında dönen o meşhur "E Halkası"nı oluşturur. Geri kalan kısmı ise kar gibi uydunun yüzeyine geri düşerek Enceladus'u güneş sisteminin ışığı en iyi yansıtan, en beyaz nesnesi yapar.
Uzaya Bedava "Okyanus Numunesi" Dağıtan Uydu
İşin en nefes kesici kısmı ise şudur: Europa'nın okyanusunu incelemek için kilometrelerce kalınlıktaki buzu delmek zorundayız, ki bu günümüz teknolojisiyle neredeyse imkansızdır. Ancak Enceladus, okyanusunu zaten bedavaya uzaya fışkırtıyor!
Bilim insanları bu fırsatı kaçırmadı ve Cassini uzay aracını saatte 30.000 kilometre hızla bu gayzerlerin tam içinden uçurdular. Cassini bu suları "tattı" ve analiz etti. Sonuçlar inanılmazdı: Fışkıran buzul suyunun içinde sadece tuz değil; metan, amonyak, karmaşık organik moleküller (yaşamın temel yapı taşları) ve nano-silika parçacıkları bulundu. Nano-silikalar sadece ve sadece okyanus tabanında 90 santigrat dereceye ulaşan, kaynar hidrotermal bacaların varlığında oluşabilir.
Yani Enceladus'un karanlık yeraltı okyanusunda; sıvı su var, organik madde var ve okyanus tabanını ısıtan volkanik bir enerji kaynağı var. Yaşamın filizlenmesi için gereken "kutsal üçlünün" tamamı şu an orada, o minik buz küresinin kalbinde duruyor. Tek yapmamız gereken, yeni nesil bir uzay aracı gönderip gayzerlerden fışkıran bu sularda mikroskobik uzaylı bakterilerin izini sürmek.
Yani Enceladus'un karanlık yeraltı okyanusunda; sıvı su var, organik madde var ve okyanus tabanını ısıtan volkanik bir enerji kaynağı var. Yaşamın filizlenmesi için gereken "kutsal üçlünün" tamamı şu an orada, o minik buz küresinin kalbinde duruyor.
• NASA Cassini-Huygens Misyonu Arşivi: Enceladus gayzerlerinin (plume) içinden yapılan uçuşların (flyby) kütle spektrometrisi analizleri. • Southwest Araştırma Enstitüsü (SwRI): Enceladus'un yeraltı okyanusundan püsküren sularda karmaşık makromoleküler organik bileşiklerin keşfi. • Nature Astronomy Dergisi: Kriyovolkanizma mekanizmaları ve uydunun okyanus tabanındaki hidrotermal baca (hydrothermal vent) aktivitesine dair jeokimyasal kanıtlar.