SICAK JÜPİTERLER: YILDIZINA DÜŞMEK ÜZERE OLAN KAVURUCU GAZ DEVLERİ

1995 yılına kadar astronomlar, gezegen sistemlerinin nasıl oluştuğuna dair sarsılmaz bir kurala inanıyorlardı: Kayalık ve küçük gezegenler (Dünya, Mars, Venüs gibi) yıldızın sıcak ve yakın yörüngelerinde oluşur; devasa gaz devleri (Jüpiter, Satürn gibi) ise suyun donduğu o soğuk dış sınırlarda, yıldızdan çok uzaklarda yer alırdı. Bizim Güneş sistemimiz böyleydi, dolayısıyla tüm evrenin de bu kurala uyması gerektiği düşünülüyordu. Ta ki, İsviçreli astronomlar Michel Mayor ve Didier Queloz, bizden 50 ışık yılı uzaklıktaki "51 Pegasi" adlı yıldızın etrafında dönen o tuhaf gezegeni keşfedene kadar. Bu, Güneş benzeri bir yıldızın etrafında keşfedilen tarihteki ilk ötegezegendi. Ancak veriler incelendiğinde bilim dünyası şoke oldu; çünkü bu gezegen evrensel kuralları paramparça ediyordu.

Kavurucu Sıcaklıklar ve Eriyen Atmosferler

Keşfedilen "51 Pegasi b" gezegeni, bizim Jüpiter'imiz büyüklüğünde devasa bir gaz deviydi. Ancak kendi yıldızına o kadar akıl almaz derecede yakındı ki, yıldızının etrafındaki bir tam turunu (yani 1 yılını) sadece 4 günde tamamlıyordu! Yıldızına, Merkür'ün Güneş'e olan uzaklığından bile çok daha yakındı. Astrofizikçiler, kuralları yıkan bu yeni gezegen sınıfına "Sıcak Jüpiterler" (Hot Jupiters) adını verdiler.

Sıcak Jüpiterler, evrenin en kaotik dünyalarından biridir. Yıldıza bu kadar yakın oldukları için kütleçekim kilidine yakalanmışlardır; yani bir yüzleri sonsuza dek yıldıza dönüktür. Gündüz yüzünde sıcaklıklar 1000 ila 2000 santigrat dereceye kadar çıkar. Atmosferlerinde sıvı cam yağmurları yağar, buharlaşmış demir ve titanyum bulutları saatte 7000 kilometre hızla esen ölümcül fırtınalarla sürüklenir.

Hatta HD 209458 b (Osiris) gibi bazı Sıcak Jüpiterler yıldızlarına o kadar yakındır ki, yıldızın muazzam radyasyonu ve kütleçekimi, gezegenin atmosferini fiziksel olarak parçalayıp uzaya savurur. Bu gezegenler uzay boşluğunda adeta devasa kuyrukluyıldızlar gibi arkalarında milyonlarca kilometrelik parlayan bir gaz kuyruğu bırakarak yavaşça buharlaşır ve yutulmayı beklerler.

Atmosferlerinde sıvı cam yağmurları yağar, buharlaşmış demir ve titanyum bulutları saatte 7000 kilometre hızla esen ölümcül fırtınalarla sürüklenir.

Büyük Göç: Onlar Oraya Nasıl Geldi?

Peki bir gaz devi yıldıza bu kadar yakın bir yerde nasıl oluşabilir? Cevap, "Oluşmadılar"dır. Sıcak Jüpiterler, tıpkı bizim Jüpiter'imiz gibi sistemin çok uzak ve soğuk sınırlarında doğdular. Ancak gezegen sisteminin o kaotik ilk yıllarında, etraftaki gaz diskleriyle veya diğer gezegenlerle yaşadıkları kütleçekimsel etkileşimler nedeniyle fren yaptılar ve sarmallar çizerek yavaş yavaş yıldızlarına doğru göç ettiler.

Bu göç sırasında, yörüngelerindeki tüm küçük ve kayalık Dünya benzeri gezegenleri ya yutarak yok ettiler ya da sistemin dışına fırlattılar. Yani eğer bizim Jüpiter'imiz de milyarlarca yıl önce Güneş'e doğru böyle bir "ölüm göçüne" başlasaydı, bugün Dünya diye bir gezegen asla var olmayacaktı. Sıcak Jüpiterler bize, sistemimizin ne kadar özel ve şanslı olduğunu hatırlatan o korkutucu, devasa kozmik zorbalardır.