Kuasar (Quasar / QSO)

Yıldız benzeri radyo kaynağı (Quasi-Stellar Radio Source) ifadesinin kısaltmasıdır. Kuasarlar, yüz milyonlarca Güneş kütlesine sahip kara deliklerin etrafında dönen toplanma diskinin (accretion disk) ışık hızına yakın süratle dönüp sürtünerek trilyonlarca dereceye ısınmasıyla parlar. Tek bir kuasar, içinde bulunduğu yüz milyarlarca yıldızlı galaksinin toplamından binlerce kat daha parlak olabilir ve tüm elektromanyetik spektrumda devasa enerji saçar.

1950'lerin sonunda güçlü radyo kaynakları olarak keşfedilen ve yıldız benzeri noktasal görünüşleri nedeniyle 'Quasi-Stellar Radio Source' (Yıldızsı Radyo Kaynağı) olarak adlandırılan kuasarların sırrı, 1963'te Maarten Schmidt'in 3C 273 kaynağının hidrojen tayf çizgilerindeki yüksek kırmızıya kaymayı çözmesiyle aydınlandı. Bu cisimlerin milyarlarca ışık yılı uzakta olmasına rağmen amatör teleskoplarla bile görülebilecek kadar parlak olması, enerjilerinin nükleer füzyondan değil, süper kütleli kara deliklerin kütleçekimsel potansiyel enerjisinden geldiğini kanıtladı.

Bir kuasarın merkezindeki kara delik çevresindeki gaz ve tozu yutarken, yığılma diski içindeki sürtünme ve manyetik alanlar maddeyi milyonlarca dereceye ısıtarak düşen kütlenin yaklaşık %10 ila %40'ını saf radyasyon enerjisine dönüştürür (nükleer füzyonda bu verim yalnızca %0,7'dir). Kuasarlar aynı zamanda evrenin en uzak kozmik deniz fenerleri olarak, ışıkları bize ulaşana kadar içinden geçtikleri galaksilerarası gaz bulutlarının kimyasal yapısını haritalamamızı sağlar.