Kütleçekimsel Dalga (Gravitational Wave)

1916 yılında Albert Einstein tarafından Genel Görelilik kuramıyla tahmin edilmiş, tam 100 yıl sonra 14 Eylül 2015'te LIGO dedektörleri tarafından iki kara deliğin birleşmesi (GW150914) sırasında ilk kez doğrudan tespit edilmiştir. Bu tarihi keşif Rainer Weiss, Kip Thorne ve Barry Barish'e 2017 Nobel Ödülü'nü kazandırmıştır. Kütleçekimsel dalgalar astronomide yeni bir çağ açmış ve insanlığın evreni 'dinlemesini' sağlamıştır.

1916 yılında Albert Einstein, Genel Görelilik alan denklemlerini doğrusallaştırdığında, tıpkı ivmelenen elektrik yüklerinin elektromanyetik dalgalar (ışık ve radyo dalgaları) yayması gibi, ivmelenen devasa kütlelerin de uzay-zaman dokusunda ışık hızıyla yayılan enine gerilme-sıkışma dalgaları üreteceğini öngördü. Ancak uzay-zaman son derece rijit (sert) bir doku olduğundan, bu dalgaların genliği inanılmaz derecede küçüktür ve Einstein bile bunların insan eliyle hiçbir zaman ölçülemeyeceğini düşünmüştü.

Tam bir asır sonra, 14 Eylül 2015'te ABD'deki LIGO (Lazer İnterferometre Kütleçekimsel Dalga Gözlemevi), 1.3 milyar ışık yılı uzakta birleşen 36 ve 29 Güneş kütleli iki kara deliğin yarattığı GW150914 sinyalini, 4 kilometrelik lazer kollarında bir proton çapının binde biri (10⁻¹⁸ metre) kadarlık uzunluk değişimini ölçerek yakaladı (2017 Nobel Fizik Ödülü). Işık ve elektromanyetik radyasyon toz bulutları tarafından soğurulurken, kütleçekimsel dalgalar hiçbir engele takılmadan evrenin içinden geçer; gelecekte ESA'nın uzaya göndereceği LISA lazer üçgeni, Büyük Patlama'nın ilk saniyesinden kalan ilksel kütleçekimsel dalgaları dinleyecektir.