Ötegezegen (Exoplanet)

Güneş benzeri bir yıldızın etrafındaki ilk ötegezegen 1995 yılında 51 Pegasi b adıyla keşfedildi (Michel Mayor ve Didier Queloz'a 2019 Nobel Ödülü kazandırdı). Kepler ve TESS uzay teleskopları sayesinde günümüzde 5.500'den fazla ötegezegen doğrulanmıştır. Bunlar arasında lav dünyaları, sıcak Jüpiterler, su okyanusu gezegenleri ve Dünya benzeri kayalık dünyalar yer alır.

Güneş Sistemi dışındaki gezegenlerin varlığı yüzyıllardır düşünülse de, ilk doğrulanan ötegezegen keşfi 1992'de Aleksander Wolszczan ve Dale Frail tarafından PSR B1257+12 pulsarının etrafında, anakol (Güneş benzeri) bir yıldız etrafındaki ilk keşif ise 1995'te Michel Mayor ve Didier Queloz tarafından 51 Pegasi b gezegeninin tespitiyle gerçekleşti (2019 Nobel Fizik Ödülü). Ötegezegenleri doğrudan fotoğraflamak yıldızlarının milyarlarca kat daha parlak ışığı nedeniyle çok zor olduğundan, astronomlar dolaylı gözlem teknikleri geliştirmiştir.

En verimli yöntem olan 'Geçiş Yöntemi' (Transit Photometry), gezegenin yıldızının önünden geçerken yıldız ışığında yarattığı binde birlik düzenli kararmaları ölçer (Kepler ve TESS uzay teleskopları bu yöntemle binlerce gezegen bulmuştur). İkinci temel yöntem olan 'Radyal Hız' (Doppler Spektroskopisi) ise gezegenin kütleçekimiyle yıldızını ileri geri sallaması sonucu yıldız tayfındaki kırmızıya ve maviye kaymaları ölçerek gezegenin kütlesini verir. Günümüzde James Webb Uzay Teleskobu, geçiş sırasındaki yıldız ışığının gezegen atmosferinden süzülmesini (geçiş spektroskopisi) analiz ederek ötegezegen atmosferlerindeki su buharı, karbondioksit, metan ve kükürt dioksit moleküllerini doğrudan tespit etmektedir.