Pulsar (Atarca / Dönen Nötron Yıldızı)
Pulsar (Atarca / Dönen Nötron Yıldızı); Kendi ekseni etrafında saniyede onlarca veya yüzlerce kez dönerek manyetik kutuplarından uzaya düzenli elektromanyetik radyasyon atan nötron yıldızıdır.
Derinlemesine İnceleme ve Fiziksel Mekanizma
1967 yılında Jocelyn Bell Burnell tarafından keşfedilmiştir. İlk keşfedildiğinde sinyallerin olağanüstü dakikliği nedeniyle sinyale 'LGM-1' (Little Green Men / Küçük Yeşil Adamlar) adı verilmiş, ancak daha sonra çökmüş bir yıldızın çekirdeği olduğu anlaşılmıştır. Pulsarlar adeta evrenin kozmik deniz fenerleridir; manyetik eksenleri dönüş eksenleriyle çakışmadığından, Dünya'ya doğru dönen ışın demeti periyodik radyo atımları şeklinde kaydedilir.
1967 yılında Cambridge Üniversitesi'nde yüksek lisans öğrencisi olan Jocelyn Bell Burnell ve danışmanı Antony Hewish, radyo teleskop verilerinde tam 1.337 saniyede bir şaşmaz bir düzenle tekrarlayan gizemli darbeler keşfetti. Başlangıçta dünya dışı bir uygarlığın sinyali olabileceği şakasıyla 'LGM-1' (Little Green Men - Küçük Yeşil Adamlar) olarak adlandırılan bu kaynağın, süpernova kalıntısı olan ve açısal momentumun korunumu nedeniyle saniyede defalarca dönen yüksek manyetik alanlı bir nötron yıldızı (Yengeç Bulutsusu pulsarı gibi) olduğu kısa sürede anlaşıldı.
Özellikle eşlikçi bir yıldızdan madde çalarak hızlanan 'milisaniye pulsarları', saniyede yüzlerce kez dönerek atom saatleriyle yarışacak düzeyde zamanlama kararlılığı sergiler. Astronomlar bu pulsarları kullanarak Russell Hulse ve Joseph Taylor'ın 1993 Nobel Fizik Ödülü'nü kazandığı ikili pulsar sistemlerindeki kütleçekimsel dalga enerji kaybını doğrulamış ve günümüzde NANOGrav gibi Pulsar Zamanlama Dizileri (PTA) ile evrenin arka planındaki düşük frekanslı kütleçekimsel dalgaları tespit etmiştir.
Sıkça Sorulan Sorular
Pulsarlar uzayda navigasyon için kullanılabilir mi?
Evet, pulsar atımlarının atom saati hassasiyetinde düzenli olması sayesinde derin uzay araçları (örneğin Voyager altın plağında) pulsarları kozmik GPS olarak kullanır.
Pulsar kavramının modern astrofizik ve uzay araştırmalarındaki önemi nedir?
Pulsar (Atarca / Dönen Nötron Yıldızı), gözlemsel astronomi verilerinin (James Webb, Hubble, ESA ve yer tabanlı gözlemevleri) kuramsal fizik modelleriyle doğrulanmasında kilit rol oynar ve evrenin temel yasalarını anlamamızı sağlayan anahtar kavramlardan biridir.

