Roche Limiti (Roche Limit)

Fransız astronom Édouard Roche tarafından 1848'de hesaplanmıştır. Kendi kütleçekimiyle bir arada duran bir gök cismi, ana gezegenine Roche limitinden daha fazla yaklaşırsa gezegenin uyguladığı gelgit kuvveti uydunun iç kütleçekimini yener ve uydu parçalanarak halkaya dönüşür. Satürn'ün muhteşem halkalarının bu sınıra fazla yaklaşan buzlu bir uydunun parçalanmasıyla oluştuğu düşünülmektedir.

1848 yılında Fransız astronom ve matematikçi Édouard Roche tarafından hesaplanan bu sınır, büyük bir gök cisminin (gezegen veya yıldız) etrafında dolanan daha küçük bir uydunun, kendi öz kütleçekimiyle bir arada kalabileceği minimum yörünge mesafesini ifade eder. Uydu gezegene yaklaştıkça, uydunun gezegene bakan yakın yüzü ile uzak yüzü arasındaki çekim farkı (gelgit kuvveti) büyür; Roche limitinin içine girildiğinde bu gelgit gerilimi uydunun kendi iç kütleçekimini aşar ve uydu parçalanarak gezegenin etrafında bir halkaya dönüşür.

Satürn'ün muazzam halka sisteminin, milyarlarca yıl önce Satürn'ün Roche limitinin içine giren buzlu bir uydunun veya dev bir kuyruklu yıldızın gelgit kuvvetleriyle parçalanması sonucu oluştuğu kabul edilmektedir. Roche limitinin en dramatik canlı örneği ise Temmuz 1992'de yaşandı: Shoemaker-Levy 9 kuyruklu yıldızı Jüpiter'in Roche limitinin içinden geçerken gelgit kuvvetleriyle 21 parçaya ('inci dizisi') bölündü ve Temmuz 1994'te Jüpiter atmosferine çarparak Dünya büyüklüğünde ateş topları oluşturdu. Günümüzde Mars'ın uydusu Phobos da her yüzyılda Mars'a 1.8 metre yaklaşmakta olup, yaklaşık 30-50 milyon yıl içinde Roche limitini geçerek Mars etrafında geçici bir halka oluşturacaktır.