Süpernova (Supernova)

Evrenin en görkemli patlamalarıdır. İki temel türü vardır: Çekirdek Çökmesi (Tip II - Güneş'ten en az 8 kat büyük yıldızlar yakıtı bitince çöker) ve Termonükleer (Tip Ia - Bir beyaz cüce komşusundan madde çekip Chandrasekhar sınırını aşınca patlar). Patlama anında tek bir süpernova, bağlı olduğu tüm galaksideki yıldızların toplamından daha parlak hale gelebilir. Vücudumuzdaki demir, kalsiyum ve oksijen gibi ağır elementlerin tamamı süpernovalarla uzaya saçılmıştır.

Astrofizikte süpernovalar, tayflarındaki hidrojen çizgilerinin varlığına ve patlama mekanizmalarına göre iki ana sınıfa ayrılır: Tip Ia süpernovalar, ikili bir yıldız sistemindeki karbon-oksijen beyaz cücenin eşlikçisinden madde çalarak 1.44 Güneş kütleli Chandrasekhar limitine ulaşması ve kontrolsüz termonükleer füzyonla tamamen parçalanması sonucu oluşur. Sabit bir kritik kütlede patladıkları için mutlak parlaklıkları birbirine çok yakındır ve kozmolojide 'standart mum' olarak evrenin genişleme hızını ölçmekte kullanılırlar.

Tip II, Ib ve Ic süpernovalar ise başlangıç kütlesi Güneş'in en az 8 katı olan dev yıldızların çekirdeklerinde demir elementine kadar füzyonu tamamlayıp enerji üretemez hale gelmesi ve çekirdeğin saniyenin kesri içinde çökmesiyle (core-collapse) gerçekleşir. Patlama sırasında açığa çıkan enerjiin %99'u aslında görünür ışık olarak değil, devasa bir nötrino seli olarak uzaya yayılır; şok dalgası ise yıldızın dış katmanlarını saniyede 10.000 ila 30.000 km hızla uzaya savurarak yeni yıldız ve gezegen sistemlerinin hammaddesini eker.