Güneş Sistemi'mizin henüz çok bebek olduğu dönemlerde, Mars büyüklüğünde Theia adlı bir gök cismi dünyaya çarpmış, devasa kaya kütlelerini uzaya savurarak Ay'ın oluşumunu tetiklemişti. Astronomlar, NASA/ESA/CSA ortaklığıyla geliştirilen James Webb Uzay Teleskobu'nu kullanarak, benzer şiddetli çalkantılara ev sahipliği yapan genç yıldız sistemlerini incelemeye başladı. Bu devasa çarpışmaların ardındaki enerjiyi gözler önüne seren bu yeni veriler, kaotik sistemlerin evrimine ve bileşimine dair kritik ipuçları sunuyor.
Bir yıldızın etrafındaki ortam, gaz açısından zengin genç bir protoplanetsel diskten gaz fakiri bir enkaz diskine doğru yaşlandıkça değişir. Emekliye ayrılan NASA Spitzer Uzay Teleskobu geçmişte enkaz diski evresini incelemiş ve yıldızın yakınında sıcak toz birikintileri barındıran 'aşırı enkaz diskleri' (extreme debris discs) adı verilen bir alt sınıf keşfetmişti. Boulder, Colorado'daki Uzay Bilimi Enstitüsü'nden Kate Su liderliğindeki bir gökbilimci ekibi, bu büyüleyici yapıları James Webb ile inceleyerek The Astrophysical Journal'da yayımlanan önemli sonuçlara ulaştı.
Carl Sagan Seti: Kozmos & Tanrının Kapısını Çalan Bilim (2 Kitap)
"Evrenin neresindeyiz ve nereye gidiyoruz?" Çağımızın en büyük astrofizik başyapıtı Kozmos ve bilimin sınırlarını sorgulayan 2'li özel koleksiyon seti.
Teorik tahminlerin aksine, bu aşırı enkaz disklerinin evrende oldukça nadir olduğu ve genç yıldızların yalnızca yüzde 1 civarında bu aşamayı gösterdiği anlaşıldı. Toplamda 21 aşırı enkaz diski içeren bir örneklem oluşturan ekip; Spitzer arşiv verilerinden 5, Webb gözlemlerinden ise 12'si yeni olmak üzere toplam 16 diski inceledi. Webb ve Spitzer'in orta kızılötesi spektrumları sayesinde bu disklerin küçük toz tanecikleri, yüksek sıcak toz konsantrasyonu ve düzensiz parlaklık değişimleri gibi üç ana ortak özelliğe sahip olduğu doğrulandı.
Ekip, disklerin mineralojik yapısını inceleyerek örneklemi silika açısından zengin ve fakir olarak kategorize etti. Yaklaşık üçte birinin silika açısından zengin olması, bu disklerin Mars boyutundaki cisimlerin büyük bir kısmının buharlaştığı yüksek enerjili çarpışmalarla oluştuğunu gösterdi. Geriye kalan üçte ikilik kesim ise Ay büyüklüğündeki cisimlerin daha küçük ölçekli çarpışmalarıyla açıklanan silika fakiri yapılardan oluşuyordu. Silika açısından zengin diskler yalnızca 300 milyon yıldan genç yıldızların etrafında bulunurken, silika fakiri diskler daha geniş bir yaş aralığında kalmaya devam ediyor.
